Gerçek ve Mecaz Anlam
Bir kelimeyi her gördüğümüzde aynı anlamda yorumlamayız. “Sıcak çorba” ile “sıcak bir karşılama” aynı sıfatı içerir; fakat ilkinde sıcaklık, ikincisinde yakınlık ve içtenlik anlatılır.
Gerçek anlam
Sözcüğün temel anlamıyla bağlantısını koruduğu kullanımlardır. “Masaya bir bardak su bıraktı” cümlesinde bardak, içecek koymak için kullanılan nesneyi belirtir. Anlamı bulmak için özel bir benzetme çözmeye gerek yoktur.
Mecaz anlam
Sözcük temel anlamından uzaklaşarak başka bir durumu anlatır. “Bu haber içimi ısıttı” cümlesinde gerçek bir sıcaklık artışı anlatılmak zorunda değildir; kişinin sevindiği veya iyi hissettiği anlaşılır. Bağlam, sözcüğün hangi yönden aktarıldığını gösterir.
Bağlamı değiştirme denemesi
“Ağır bir çanta taşıdı” cümlesinde ağırlık ölçülebilir. “Ağır bir sorumluluk üstlendi” cümlesinde ise güçlük ve yükümlülük vurgulanır. Sözcüğün çevresindeki isimleri ve eylemleri değiştirmek, anlam farkını fark etmenizi sağlar.
Her farklı kullanım mecaz mıdır?
Her anlam değişikliğini yalnızca gerçek veya mecaz diye sınıflamak yeterli olmayabilir. Terimleşmiş kullanımlar ve temel anlamla ilişkili başka anlamlar da vardır. Özellikle ders sorularında cümlenin tamamını ve sorunun istediği ayrımı okuyun.
Kendi denemeniz: “Keskin bir bıçak” ve “keskin bir bakış” ifadelerinde neyin anlatıldığını ayrı ayrı yazın. Ardından kelimenin sözlük açıklamalarıyla karşılaştırın. Örnek cümleler bu rehber için hazırlanmıştır.